İhracata başlamak için gerekli belgeler ve süreçler nelerdir?
İhracata başlamak, doğru hazırlık yapıldığı takdirde oldukça sistemli ilerleyen bir süreçtir. Gerekli belgeleri bilmek, gümrük prosedürlerini anlamak ve nakliye–ödeme adımlarını doğru planlamak hem zaman kazandırır hem de riskleri azaltır. Bu rehberde, sıfırdan ihracata başlaman için adımları, zorunlu evrakları, GTIP belirleme sürecini ve iş akışını en net hâliyle anlatıyorum.
Kısa bakış
- İhracata başlamak için öncelikle doğru GTIP/HS Code sınıflandırması yapılır.
- Zorunlu belgeler: Proforma fatura, ticari fatura, taşıma belgeleri, menşe şahadetnamesi, packing list, gümrük beyannamesi.
- EXW, FOB, CIF gibi Incoterms seçimi fiyatlandırmayı ve sorumlulukları belirler.
- Ödeme yöntemleri: Peşin ödeme, akreditif (LC), vesaik mukabili, mal mukabili.
- Gümrük, banka, nakliye ve sigorta süreçleri koordineli olarak yürütülmelidir.
1. İlk adım: Ürünün GTIP / HS Code sınıflandırması
İhracat sürecinin temel taşı doğru GTIP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) belirlemektir. HS Code uluslararası ticarette ürünün kimliğidir ve hatalı belirlemek gümrükte gecikmelere, ek vergi ve cezalara yol açabilir. Ürün teknik özellikleri, bileşenleri, kullanım amacı ve üretim şekli bu sınıflandırmada önemli rol oynar.
| Ürün | GTIP / HS Code | Açıklama |
|---|---|---|
| Plastik mutfak eşyası | 3924.10 | Ev eşyaları – plastikten |
| Tekstil tişört | 6109.10 | Pamuklu örme tişört |
| Çelik boru | 7306.30 | Kaynaklı çelik borular |
GTIP belirleme konusunda daha derin bilgi için: HS Code (GTIP) nedir? Nasıl bulunur?
2. İhracat için gerekli temel belgeler
Her ihracat işlemi için gerekli evraklar ürün türüne, ülkeye ve Incoterms’e göre değişse de genel olarak aşağıdaki evraklar kullanılır:
📌 Zorunlu belgeler
- Proforma Fatura: Alıcıya gönderilen teklif niteliğindeki ön fatura.
- Ticari Fatura (Commercial Invoice): Satışın resmî belgesidir.
- Packing List (Çeki Listesi): Ürünlerin koli/birim detaylarını içerir.
- Menşe Şahadetnamesi: Ürünün üretildiği ülkeyi gösterir.
- Taşıma Belgesi: Konteyner, kamyon veya hava kargoya göre (CMR, Bill of Lading, Airway Bill).
- Sigorta Poliçesi: CIF veya CIP teslim şeklinde zorunludur.
- Gümrük Beyannamesi: Gümrük müşavirince elektronik olarak düzenlenir.
📌 Bazı sektörlerde ek belgeler
- Sağlık sertifikaları
- Bitki sağlık raporu (Phytosanitary Certificate)
- Kalite sertifikaları (ISO, CE, RoHS)
- Analiz raporları
3. Incoterms seçimi ve fiyatlandırma
Incoterms (Teslim Şekilleri), ihracatçı–ithalatçı arasında sorumlulukları ve maliyetleri belirleyen kurallardır. EXW, FOB, CFR, CIF gibi terimler navlun, sigorta, gümrük masrafları ve risk transferini düzenler. Örneğin FOB’da ihracatçı yüklemeyi limanda tamamlar; CIF’te ise navlun ve sigorta maliyetini de üstlenir.
Incoterms fiyatlamayı etkilediği için proforma fatura hazırlarken mutlaka belirtilmelidir. Daha detaylı bilgi için: Incoterms 2020 nedir?
4. Ödeme yöntemleri ve banka süreçleri
İhracat işlemlerinde ödeme risklerini azaltmak için seçilecek yöntem kritik öneme sahiptir. En güvenli yöntem akreditif (Letter of Credit – LC) iken, en riskli yöntem mal mukabili ödemedir.
- Peşin Ödeme: En güvenli yöntem.
- Akreditif (LC): Belgelerin bankalar aracılığıyla kontrol edildiği güvenli yöntem.
- Vesaik Mukabili: Bankalar belgeleri ödeme karşılığı alıcıya teslim eder.
- Mal Mukabili: En riskli yöntem; ödeme sevkiyattan sonra yapılır.
Ödeme yöntemleri seçimi yapılırken nakliye, konteyner maliyetleri, sigorta ve gümrük süreçleri ile koordineli hareket edilmelidir.
5. Gümrük ve nakliye süreçlerinin yürütülmesi
İhracatta gümrük müşaviri ile çalışmak hem hız hem de doğruluk sağlar. Gümrük beyannamesi hazırlanırken ürün GTIP'i, fatura, taşıma evrakı ve menşe bilgileri doğru olmalıdır.
Gümrük süreci genel akış
- Evrakların toplanması
- Gümrük beyannamesinin hazırlanması
- Muayene ve kontrol
- Vergi hesaplamaları (varsa)
- Onay ve çıkış
Nakliye tarafında ise konteyner rezervasyonu, navlun anlaşması, yükleme planı ve terminal prosedürleri dikkatle yönetilmelidir.
6. İhracat sürecinin genel iş akışı
Aşağıdaki tablo ihracat sürecinin genel akışını özetler:
| Aşama | Açıklama |
|---|---|
| 1. Teklif | Alıcıya proforma gönderilir. |
| 2. Sipariş Onayı | Fiyat, Incoterms, miktar netleşir. |
| 3. Üretim / Hazırlık | Ürünler yüklemeye hazırlanır. |
| 4. Nakliye | Konteyner/kargo planlanır. |
| 5. Gümrük | Beyanname açılır ve çıkış yapılır. |
| 6. Teslim | Alıcıya ulaştırılır. |
İlgili içerikler
- İhracat nedir? Yeni başlayanlar için adım adım ihracat rehberi
- HS Code (GTIP) nedir? Nasıl bulunur?
- Incoterms 2020 nedir?
Sık sorulan sorular
- İhracat için şirket kurmak zorunlu mu?
- Evet, ihracat yapabilmek için vergi levhası olan bir şirketin olması zorunludur.
- GTIP yanlış seçilirse ne olur?
- Yanlış GTIP gümrükte gecikmelere, ek vergi çıkmasına veya ürünün geri çevrilmesine neden olabilir.
- Her ürün için menşe şahadetnamesi gerekiyor mu?
- Her zaman zorunlu değildir; ithalatçı ülkenin mevzuatına göre değişir.
- Akreditif ile çalışmak güvenli mi?
- Evet, akreditif en güvenli ödeme yöntemlerinden biridir çünkü banka belgeleri kontrol eder.
- İhracat navlun fiyatları nasıl belirlenir?
- Nakliye firmalarının kapasite durumu, sezon, rota ve konteyner tipi gibi etkenlere göre değişir.
Not: Daha fazla ihracat rehberi, şablon ve GTIP bilgisi için Expitt İhracat Kütüphanesi’ni ziyaret edin.